Παιδική ηλικία σήμερα: Πώς η καθημερινότητα επηρεάζει το παιχνίδι και την ανάπτυξη

 

 

Πολλά παιδιά σήμερα ζουν μια ζωή γεμάτη από υποχρεώσεις, αλλά πόσο χώρο έχουν πραγματικά για να είναι… παιδιά;

Σε μια εποχή όπου η καθημερινότητα τρέχει γρήγορα και οι απαιτήσεις πολλαπλασιάζονται, αυτή η ερώτηση απασχολεί ολοένα και περισσότερους γονείς και ειδικούς — και δεν είναι καθόλου απλή.

 

 

 

 

 

Τι σημαίνει πραγματικά παιδική ηλικία;

Σύμφωνα με την UNICEF (2005), η παιδική ηλικία είναι κάτι περισσότερο από το διάστημα μεταξύ γέννησης και ενηλικίωσης. Είναι μια κρίσιμη περίοδος που διαμορφώνει την ταυτότητα, τη συναισθηματική ανθεκτικότητα και τον εσωτερικό κόσμο του μελλοντικού ενήλικα.

Τα παιδιά έχουν δικαίωμα να ζουν χωρίς φόβο, πίεση ή στέρηση. Χρειάζονται καταστάσεις και περιβάλλοντα που τους παρέχουν χώρο και ελευθερία για εξερεύνηση, ανακάλυψη, σωματική και συναισθηματική ασφάλεια.

 

Η παιδική ηλικία είναι ο χρόνος όπου το παιδί:

• ανακαλύπτει το σώμα και τα όριά του

• καλλιεργεί αυτοπεποίθηση

• μαθαίνει μέσω εμπειριών

• δημιουργεί ασφαλείς δεσμούς

• αναπτύσσει κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες

Τα παιδιά χρειάζονται περιβάλλοντα που δημιουργούν ελευθερία, ασφάλεια και ευκαιρίες για εξερεύνηση.

Το παιδί ως ξεχωριστή οντότητα

Κάθε παιδί είναι μοναδικό με δικό του ταπεραμέντο, ικανότητες, ανάγκες και προκλήσεις. Η παιδική ηλικία, όπως και κάθε στάδιο της ζωής, αποτελείται από έργα— δραστηριότητες και εμπειρίες που δίνουν νόημα και σκοπό στην καθημερινότητα.

Τα έργα μπορεί να είναι:

• δραστηριότητες που εξυπηρετούν έναν στόχο – σκοπό,

• δραστηριότητες απαραίτητες για την επιβίωση και την ποιότητα ζωής,

• ή δραστηριότητες που το παιδί επιλέγει αυθόρμητα, γιατί απλώς το γεμίζουν.

[Αναλυτικά για τη σημασία των έργων και τις Δραστηριότητες Καθημερινής Ζωής (ΔΚΖ) μπορείτε να διαβάσετε στις Υπηρεσίες – Εργοθεραπεία.]

 

Παιδική ηλικία: τότε και τώρα

Στις σύγχρονες κοινωνίες αναρωτιόμαστε:

- Επιλέγει το παιδί τις εμπειρίες του;

- Ή απλώς ακολουθεί ένα πυκνό πρόγραμμα με λίγες ευκαιρίες για ουσιαστικό παιχνίδι;

- Υπάρχει χρόνος για ελεύθερη εξερεύνηση;

Ένα γεμάτο σχολικό πρόγραμμα που συνεχίζει με ένα γεμάτο εξωσχολικό απόγευμα — αποτελεί άραγε την κινητήριο δύναμη για εξέλιξη και νοηματοδότηση;

Συχνά ακούω να λένε πως η εποχή μας είναι επικίνδυνη και αυτά που ζούμε καθημερινά είναι αδιανόητα. Πράγματι, η εποχή μας διατρέχει πολλούς κινδύνους και πολλές προκλήσεις, και πόσο μάλλον όταν μιλάμε για παιδιά και οικογένειες.

Όμως χρειάζεται να έχουμε κατά νου πως κάθε εποχή διατρέχει προκλήσεις και προβλήματα. Στο σήμερα όμως έχουν ξεπεραστεί πολλές από τις δυσκολίες του παρελθόντος και έχουν επέλθει στις ζωές μας ευκαιρίες και ανέσεις που μια γενιά ανθρώπων πίσω δεν μπορούσε καν να διανοηθεί. Επομένως μιλάμε για εξέλιξη – αλλά κάθε αλλαγή εμπεριέχει και κινδύνους που χρειάζεται να δώσουμε προσοχή.

Λέγεται πως τα παιδιά των προηγούμενων γενεών ζούσαν πιο αυθεντικά και ανέμελα, είχαν περισσότερες ευκαιρίες να είναι παιδιά.

Παλιότερα, η καθημερινότητα των παιδιών είχε εικόνες όπως:

• ελεύθερο παιχνίδι

• παιχνίδι με τη μαμά και τον μπαμπά

• παιχνίδι με τα αδέρφια

• παιχνίδι στον δρόμο

• λάσπες, νερό, αλεύρι, ακαταστασία

• οικογενειακές στιγμές με φυσικότητα και αυθορμητισμό

Σήμερα, συχνά βλέπουμε μια διαφορετική πραγματικότητα:

• αγγλικά

• χορό

• τένις

• ρομποτική

• κολύμβηση

• παιχνίδι με tablet

• τηλεόραση

• αποστειρωμένο περιβάλλον

• οργανωμένα play dates
  
  

Φυσικά και τα αθλήματα ή οι οργανωμένες δραστηριότητες έχουν τεράστια αξία για το σώμα, το πνεύμα και τις δεξιότητες του παιδιού και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να στερηθούν.

Όμως:

σε ποιο βαθμό;

με ποια προτεραιότητα;

για ποιο σκοπό;

και εις βάρος ποιου αυθορμητισμού;

 

Τι παρατηρούμε στην εργοθεραπεία τα τελευταία χρόνια

Μετά τον COVID-19 και τους περιορισμούς της πανδημίας, ο αριθμός των παιδιών και οικογενειών που αναζητούν εργοθεραπευτική υποστήριξη έχει αυξηθεί εντυπωσιακά.

Τα πιο συχνά αιτήματα αφορούν:

• παρορμητικότητα

• επιλεκτικότητα

• δυσκολία συγκέντρωσης

• κακή λαβή

• υπερκινητικότητα

• μειωμένη αυτορρύθμιση (βλέπε προηγούμενο άρθρο)
  
  

Πολύ συχνά, μέσα από αξιολόγηση του παιδιού και του οικογενειακού περιβάλλοντος, προκύπτουν επαναλαμβανόμενα μοτίβα:

• περιορισμένες ευκαιρίες μάθησης μέσα από εμπειρία

• καθημερινή και αυξημένη χρήση οθονών

• μειωμένο ελεύθερο παιχνίδι

• υπερφορτωμένα προγράμματα

• αποστειρωμένα περιβάλλοντα

• απόσταση από τη φύση

• περιορισμένος χρόνος με γονείς

• αυξημένες απαιτήσεις στο σχολείο

 

Μήπως τελικά χάνουμε κάτι πολύ βασικό;

Ίσως όχι επειδή δεν θέλουμε, αλλά επειδή πιεζόμαστε, κουραζόμαστε ή παρασυρόμαστε από τις απαιτήσεις της εποχής.

Ίσως κάποιες φορές αντικαθιστούμε την αυθεντικότητα της γονεϊκής παρουσίας με δραστηριότητες, οθόνες ή απασχολήσεις, πιστεύοντας ότι έτσι καλύπτουμε ανάγκες που στην πραγματικότητα είναι πολύ πιο βαθιές.

Γιατί, ανεξάρτητα από το πόσο αλλάζουν οι εποχές,
η ανάγκη του παιδιού για σύνδεση παραμένει σταθερή.

Και αυτή η σύνδεση καλύπτεται μόνο με:

• αφοσίωση

• παρουσία

• εμπλοκή

• ηρεμία

• συμμετοχή

• φυσική επαφή και βλέμμα

Κανένα παιχνίδι, καμία οθόνη, καμία δραστηριότητα δεν μπορεί να πάρει τη θέση της ανθρώπινης επαφής.

 

Πώς δίνω στο παιδί μου χώρο να είναι παιδί; — Πρακτικά και απλά

Δεν χρειάζονται μεγάλες αλλαγές. Χρειάζονται μικρά, καθημερινά πράγματα:

• Σταθερός χρόνος κάθε ημέρα για ελεύθερο παιχνίδι χωρίς οδηγίες.

• Δραστηριότητες με ελεύθερα υλικά κάθε εβδομάδα (νερό, άμμος, χώμα, ζύμη).

• Σταθερός χρόνος κάθε μέρα αποκλειστικής παρουσίας με το παιδί — χωρίς κινητό, χωρίς περισπασμούς.

• Δίνω έμφαση στην αξία των έργων (μεσημεριανό γεύμα – βραδινό δείπνο, αυτοφροντίδα, παιχνίδι) χωρίς περισπασμούς. 

• Περίπατος – παιχνίδι στη φύση κάθε εβδομάδα.

• Μείωση οθονών σταδιακά, όχι απότομα.

• Περισσότερο παιχνίδι με τους γονείς, όχι απαραίτητα περισσότερο χρόνο — αλλά ποιοτικό χρόνο.
  
  

Κλείνοντας

Δεν υπάρχει τέλειος γονιός.
Υπάρχει ο γονιός που προσπαθεί να συνδεθεί.
Ο γονιός που παρατηρεί, ακούει και δίνει χώρο.

Η παιδική ηλικία δεν χρειάζεται τελειότητα.
Χρειάζεται ελευθερία, αυθεντικότητα, εμπειρίες και ανθρώπινη επαφή.

Και το πιο σημαντικό:
Το παιδί χρειάζεται εσένα.

Με εκτίμηση,

Άγγελος Μαντάς MSc.

Συγγραφέας Blog