Ο επιδραστικός Αμερικανός ψυχολόγος Carl Rogers υποστήριζε ότι είναι απαραίτητο να αναζητήσουμε νέους τρόπους προσέγγισης, ώστε να επιτρέψουμε στους ανθρώπους να έρθουν σε επαφή με τις προσωπικές τους δυνατότητες και να συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση των δικών τους εμπειριών και της μάθησής τους.
Ο φιλόσοφος Pierce είχε πει πως «οι πεποιθήσεις είναι κανόνες δράσης». Πράγματι, η βιβλιογραφία δείχνει τον καθοριστικό ρόλο των ανθρώπινων πεποιθήσεων στη ζωή μας (Bembenutty, 2007). Αυτό που πιστεύουμε για τον εαυτό μας επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό το πώς λειτουργούμε καθημερινά. Ανάμεσα σε όλες τις προσωπικές πεποιθήσεις, αυτή που ξεχωρίζει για την ισχυρή της επιρροή είναι η αυτο-αποτελεσματικότητα — η πίστη ότι «έχω τη δυνατότητα να πετύχω αυτό που θέλω μέσα από τις δικές μου πράξεις» (Bandura, 1986, 1997).
Όταν στη ζωή ενός παιδιού ή εφήβου υπάρχει μια μορφή αναπηρίας, η ποιότητα ζωής και το συναίσθημα ευεξίας μπορεί να διαταραχθούν. Σε αυτό το πλαίσιο, η αυτο-αποτελεσματικότητα λειτουργεί ως θεμέλιο της ανάπτυξης, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο το παιδί σκέφτεται, αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τελικά δρα. Οι εμπειρίες που αποκτά μέσα από τη δράση του διαμορφώνουν τις πεποιθήσεις του, επηρεάζοντας την κινητοποίηση και τις προσδοκίες του σε καθημερινές δραστηριότητες (Bandura, 1997 · Bembenutty, 2007).
Με απλά λόγια, η αυτο-αποτελεσματικότητα δεν είναι απλώς μια ιδέα – είναι μια ομπρέλα δεξιοτήτων που δίνει στο άτομο τη δυνατότητα για αυτο-οργάνωση, αυτο-έλεγχο και αυτο-καθορισμό της ζωής του. Αναπτύσσεται μέσα από μια αλληλεπίδραση ανάμεσα στο άτομο, τη συμπεριφορά του και το περιβάλλον, και καθορίζει κατά πόσο θα επιμείνει, θα προσπαθήσει και θα ολοκληρώσει τις καθημερινές του δραστηριότητες (Bandura, 1997).
Όταν η αυτο-αποτελεσματικότητα γίνεται προσωπική υπόθεση
Και κάπου εδώ, ανάμεσα στις έννοιες, τις δομές και τις θεωρίες, βρίσκεται κάτι πιο απλό και ταυτόχρονα βαθύ: ένα παιδί που προσπαθεί να κουμπώσει το φερμουάρ της τσάντας του. Το χέρι του τρέμει ελαφρά. «Μπορώ;» σκέφτεται.
Εκείνη ακριβώς τη στιγμή — πριν καν κάνει την κίνηση — γεννιέται κάτι αόρατο αλλά καθοριστικό: μια πεποίθηση.
Αν η φωνή μέσα του πει «θα δοκιμάσω…», ανοίγεται ο δρόμος της προσπάθειας.
Αν πει «δεν μπορώ…», η προσπάθεια ακυρώνεται πριν καν ξεκινήσει.
Το να πιστεύω πως αξίζει να δοκιμάσω — ακόμη κι αν δεν ξέρω αν θα τα καταφέρω — είναι η καρδιά της αυτο-αποτελεσματικότητας.
Όπως ανέφερα και στο προηγούμενο άρθρο για την αυτορύθμιση, δεν αντιμετωπίζουμε το παιδί ή τον έφηβο ως παθητικό αποδέκτη βοήθειας, αλλά ως ενεργό μέλος μιας κοινής προσπάθειας. Μια προσπάθεια που ανοίγει δρόμους, καθοδηγώντας τη ζωή τους με ελευθερία και χωρίς περιορισμούς.
“Δεν είναι να κάνω τα πράγματα για εκείνο. Είναι να δημιουργήσω χώρο ώστε εκείνο να ανακαλύψει ότι μπορεί”.
Με εκτίμηση,
Άγγελος Μαντάς MSc.
Συγγραφέας Blog